Η φωνολογική ενημερότητα ή φωνολογική επίγνωση ή φωνολογική συνειδητότητα ή μεταφωνολογική ικανότητα, αποτελεί μια σύνθετη μεταγλωσσική δεξιότητα, με την οποία το παιδί αντιλαμβάνεται ότι η πρόταση διαχωρίζεται σε λέξεις, οι λέξεις σε συλλαβές και οι συλλαβές σε φωνήματα (Πόρποδας, 2000).
Η φωνολογική ενημερότητα είναι ουσιαστικά η ικανότητα των παιδιών να αναγνωρίζουν και να χειρίζονται συνειδητά, τα φωνολογικά συστατικά των γλωσσικών μονάδων, τα φωνήματα (Παντελιάδου, 2001). Τα φωνήματα συνδυάζονται σε συλλαβές και οι συλλαβές σε λέξεις. Για παράδειγμα, η λέξη «μαμά» έχει δύο συλλαβές /μα/-/μά/ και η λέξη «ένα» έχει τρία φωνήματα: /έ/-/ν/-/α/. 
Η φωνολογική ενημερότητα συντίθεται από επιμέρους δεξιότητες όπως η ανάλυση, η σύνθεση, η διάκριση, η απομόνωση, η προσθήκη, η αφαίρεση, ο εντοπισμός και η αντιστροφή των φωνολογικών μονάδων (Παντελιάδου, 2000).
Η κατάκτηση της φωνολογικής ενημερότητας είναι πολύ σημαντική καθώς διευκολύνει το παιδί να μεταβεί ομαλά από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Η φωνολογική ενημερότητα αποτελεί έναν αξιόπιστο προγνωστικό παράγοντα για την κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής. Τα ελλείμματα στη φωνολογική ενημερότητα, κυρίως κατά τα πρώτα δύο χρόνια της σχολικής ζωής, έχουν συσχετισθεί με ελλειμματική επίδοση στην ανάγνωση (Σκαλούμπακας, Πρωτόπαπας & Νικολόπουλος, 2003, Πόρποδας, 2002, Schuele & Boudreau, 2008 ). Παράλληλα, άλλες έρευνες (Treiman & Zukowski, 1991, Κωτούλας 2004) έχουν δείξει ότι τα παιδιά με δυσκολίες στη φωνολογική ενημερότητα, παρουσιάζουν και προβλήματα στην ορθογραφία. Είναι επομένως πολύ σημαντικό, πριν ξεκινήσει τη φοίτηση του παιδιού στο Δημοτικό, να έχει εξασκηθεί σε δραστηριότητες ανάπτυξης της φωνολογικής ενημερότητας, ώστε να καταφέρει να κατακτήσει αποτελεσματικά την ανάγνωση και τη γραφή.
Η φωνολογική ενημερότητα στα παιδιά, αναδύεται από την ηλικία των 3 ετών, όπου μπορούν να αντιλαμβάνονται και να απολαμβάνουν την ομοιοκαταληξία όπως για παράδειγμα μέσα σε παιδικά τραγούδια. Στην ηλικία από 4 – 5 ετών, μπορούν να χωρίσουν μια λέξη στις συλλαβές της, και από τις ηλικίες των 5 – 6 ετών και έπειτα μπορούν να χειρίζονται την ομοιοκαταληξία, να αναλύουν μια λέξη στα επιμέρους φωνήματά της και να αφαιρούν ή να προσθέτουν τις συλλαβές αλλά και τα φωνήματα μια λέξης.
Επομένως, οι δραστηριότητες ανάπτυξης της φωνολογικής ενημερότητας των παιδιών, θα πρέπει να ξεκινούν σίγουρα από το νηπιαγωγείο, ώστε να προλαμβάνουν τις πρώιμες αναγνωστικές δυσκολίες των παιδιών. Κατά το σχεδιασμό τέτοιων εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γνωστικό επίπεδο του παιδιού και κρίνεται σκόπιμο να αποφεύγεται η αναφορά στα γράμματα της αλφαβήτας, καθώς το παιδί πρέπει πρώτα να κατανοήσει την έννοια και την λειτουργία των φωνημάτων δηλαδή να αναφερόμαστε μόνο σε ήχους. Όταν την κατακτήσει, τότε μπορεί να διδαχθεί την σχέση φωνημάτων – γραφημάτων.
Τέτοιες δραστηριότητες περιλαμβάνουν διάφορες ασκήσεις σε
- επίπεδο λέξης
- επίπεδο συλλαβής
- επίπεδο φωνήματος
με διαφορετικά στάδια δυσκολίας ανάλογα το γνωστικό επίπεδο του παιδιού.
Με την εξάσκηση σε τέτοιες δεξιότητες φωνολογικής ενημερότητας στο νηπιαγωγείο, το παιδί αντιλαμβάνεται πλέον τη φωνολογική δομή του προφορικού λόγου πιο ολοκληρωμένα και μπορεί να κατανοήσει τη λειτουργία των φωνολογικών δομικών στοιχείων της γλώσσας καθώς και τις επιμέρους σχέσεις μεταξύ τους, οδηγώντας το έτσι ομαλά στην κατανόηση και του αλφάβητου και μετέπειτα στην κατάκτηση των δεξιοτήτων ανάγνωσης και γραφής που απαιτούνται στην Α τάξη του δημοτικού.
